Hawer (Avena sativa) is ’n veelsydige kleingraan wat histories hoofsaaklik vir die graanmark aangeplant is. Dit word weens die gewas se goeie voedingswaarde en hoë droëmateriaalproduksie ook as ’n belangrike weidingsgewas beskou.
Veeprodusente kan hawer, wat ook oor relatiewe goeie hergroei-eienskappe beskik, aanplant om voldoende groenvoer vir die winter te produseer vir skape, beeste en bokke. Kleingrane sluit onder andere hawer, korog, stoelrog, koring en gars in.
Groeiklasse
Hawer kan in verskillende groeiklasse verdeel word, naamlik lente- (kort groeiseisoen), intermediêre (medium groeiseisoen) en wintertipes (lang groeiseisoen).
Hawer wat in die lentetipe-groeiklas val, het ’n laer kouebehoefte en sal vinniger weidingsgereed wees as wintertipes. Lentetipe-hawer produseer egter nie groot volumes blaarmassa nie en word meestal vir hul graanproduksievermoë aanbeveel. Dit maak hulle minder geskik vir groenvoerdoeleindes in vergelyking met intermediêre en wintertipes, wat deur hul hoë blaarproduksie gekenmerk word. Slegs wanneer weiding baie vinnig benodig word, is dit raadsaam om ’n gedeelte van die aanplanting met lentetipes te vestig.
Intermediêre en wintertipe-hawer het ’n langer kouebehoefte (vernalisasieperiode) voordat dit reproduktief raak. Hierdie tipes produseer groter volumes voer as gevolg van hul stoelvermoë en kan tot laat in die seisoen aanhou produseer.
Plantdatums behoort verkieslik versprei te word om te verseker dat alle aanplantings nie gelyktydig weidingsgereed is nie. Beplanning is dus van die uiterste belang.
Die saaidigtheid van lentetipes onder droëlandtoestande wissel tussen 25 kg/ha en 50 kg/ha, en onder besproeiing tussen 75 kg/ha en 125 kg/ha, afhangend van die mate van besproeiing. Intermediêre en wintertipes se saaidigtheid is 25 kg/ha tot 40 kg/ha onder droëlandtoestande en 75 kg/ha tot 100 kg/ha onder besproeiing.
Die vestigingstyd verskil van streek tot streek, maar is normaalweg van middel Februarie tot middel Mei. In koue gebiede eindig planttyd gewoonlik teen einde April.
VEEVOEDING
Hawer kan met verskeie gewasse gekombineer word om die produksie en voerinname deur vee te verhoog. Hierdie kombinasies sluit Japannese radyse, stoelrog en Persiese klawer in. Dit is raadsaam om altyd ’n goeie peulgewas saam met groenvoerhawer te plant. Die voordele van peulgewasbyvoeging is alombekend en sluit stikstofbinding, verbetering van die aanplanting se algehele verteerbaarheid en ’n verhoging in ruproteïen in.
Kultivars
Agricol is bekend as ’n leier in somer- en winterweidingsgewasse. Produsente kan hierdie winter op die volgende hawerkultivars staatmaak vir goeie gehalte groenvoer:
PALLINUP EN DUNNART
Hierdie lentetipe-hawers is gewoonlik ses tot agt weke ná planttyd weidingsgereed en kan ook vir die vinnige produksie van kuilvoer of hooi oorweeg word. Beide kultivars is veral bekend vir hul graanproduksie.
OVERBERG
As intermediêre-tipe hawer is Overberg in ’n klas van sy eie. Die kultivar het ’n laer kouebehoefte as ’n egte wintertipe en begin vroeër produseer. Overberg is geskik vir produksie onder droëland en besproeiing, en kan vir beweiding, kuilvoer en hooiproduksie aangewend word.
MAGNIFICO
Hierdie egte wintertipe-hawer het ’n hoë kouebehoefte en produseer normaalweg smaaklike weiding vanaf Mei tot einde September. Een van die kultivar se grootste voordele is sy baie hoë opbrengspotensiaal vir groenvoer-, kuilvoer- en hooiproduksie. Die kultivar toon ook goeie weerstand teen aalwurms en het in verskeie veldproewe aansienlik beter as Saia-hawer gevaar.
ORANJERIVIER- EN ORANJE-VRYSTAATMENGSELS
Agricol het die Oranjerivier- en Oranje-Vrystaatmengsels ontwikkel vir volhoubare produksie deur die wintermaande. Aangesien die komponente in hierdie mengsels in verskillende groeiklasse val, verskil die piekproduksietyd van elke gewas, wat tot ’n verlengde produksietydperk lei.
Die mengsels kan as dekgewasse tussen boorde en op lande gebruik word omdat dit vinnige grondbedekking verskaf, en dien ook as hoë gehalte weiding vir veeprodusente.
Die Oranjeriviermengsel bestaan uit korog, Pallinup, Overberg en Magnifico, terwyl die Oranje-Vrystaatmengsel dieselfde komponente bevat, met stoelrog as plaasvervanger vir korog. Die grootste verskil tussen hierdie twee wintergraanmengsels is dat die Oranjeriviermengsel primêr geskik is vir snydoeleindes en sekondêr vir beweiding, terwyl die Oranje-Vrystaatmengsel primêr vir beweiding en sekondêr vir sny gebruik word.
1 Maart-plantdatum.
