‘n Kompakte dekseisoen dien as die hoeksteen van suksesvolle veeboerdery. Dit stel die produsent in staat om vee se voedingsbehoeftes op verskeie produksietye met veldvoorsiening te belyn. Kunsmatige inseminasie (KI) kan as hulpmiddel gebruik word om die implementering van ‘n dekseisoen te bewerkstellig.
VEEPRODUKSIE op natuurlike veldweidings is afhanklik van die veld se gehalte voedingswaarde (Tabel 1). Aangesien die gehalte van veldweiding gedurende die droë seisoen aansienlik swakker is as dié van die nat seisoen, behoort ‘n seisoenale dek- en kalfseisoen gevolg te word wat by die veld se produksiesiklus aangepas is.

Die koeie se voedingsbehoeftes kan beter met die veld se produksiepotensiaal belyn word deur die kudde se reproduksiesiklus doelbewus met die weiding se seisoenale beskikbaarheid en voedingswaarde te sinkroniseer – Tabel 2. Dit verlaag die behoefte aan aanvullende voeding gedurende belangrike produksiestadiums en bevorder beide reproduksie- en produksieprestasie.

Bykomende voordele van ‘n kompakte dek- en kalfseisoen sluit die volgende in:
- Vergemaklik bestu (Spesifieke bestuursaksies kan op voorafbepaalde tye plaasvind.)
- Verbeter seleksie van diere.
- Verbeter diereprestasie en produksie.
- Kalweroes is eenvormiger.
- Kalwers word dieselfde tyd markgereed.
Die gebruik van kunsmatige inseminasie (KI) word sterk aanbeveel om ‘n kompakte dekseisoen te handhaaf, aangesien die vroulike diere kort voor die aanvang van die dekseisoen hormonaal gesinchroniseer word. Dit verseker dat al die vroulike diere vir die eerste keer gedurende die dekseisoen op ongeveer dieselfde tyd bronstig word en gedek word.
Normaalweg sal ongeveer 55% van die koeie met die eerste dekking of KI dragtig word, wat daartoe lei dat ongeveer die helfte van die kudde binne die eerste week van die kalfseisoen sal kalf. ‘n Opvolgbul kan vervolgens gebruik word om die koeie wat nie met die aanvanklike kunsmatige inseminasie dragtig geraak het nie, sowel as koeie wat weens vroeë embrionale resorpsie (verlies van die dragtigheid binne ongeveer 14 dae ná bevrugting) nie dragtig gebly het nie, binne ‘n kort opvolgtydperk weer te dek.
Die opvolgbul kry minstens twee geleenthede oor ‘n tydperk van ongeveer 47 dae om slegs ongeveer 45% van die kudde te dek. Gevolglik kan ‘n kleiner bul-tot-koei-verhouding gehandhaaf word.
Tydens navorsing deur die Western Beef Development Centre, is twee groepe van 40 Angus-koeie tussen die ouderdomme van drie tot vyf jaar in die twee verskillende stelsels vergelyk. In vergelyking met natuurlike dekking, het KI met ‘n opvolgbul beter resultate gelewer in terme van die dragtigheids-, kalf- en speenpersentasie – Tabel 3. Alhoewel die kalfverspreiding soortgelyk was in beide groepe, is meer kalwers in die eerste 21 dae by die KI-groep gebore as by die natuurlike dekkingsgroep (30 teenoor 27).

Aangepas vanuit Beef Cattle Research Council, Kanada.
Die studie se fokus was om die twee stelsels se doeltreffendheid ten opsigte van bestuur en finansiële uitkomste met mekaar te vergelyk. Alhoewel KI ‘n betekenisvolle uitgawe was, het die addisionele inkomste weens meer speenkalwers die KI-stelsel meer winsgewend as natuurlike dekking gemaak.
Koeie wat in die eerste gedeelte van die kalfseisoen gekalf het, het ‘n beter kans om weer dragtig te raak in die volgende dekseisoen omdat hulle langer tyd het om te herstel, in vergelyking met koeie wat aan die einde van die seisoen kalf. Kalwers wat aan die begin van die kalfseisoen gebore word, is ook weens hul ouderdomsvoordeel swaarder by speen as die gemiddeld.

Samevatting
‘n Kompakte kalf- en dekseisoen is ‘n steunpilaar vir doeltreffende veeboerdery. Kunsmatige inseminasie werk as ‘n doeltreffende hulpmiddel om so ‘n kompakte dekseisoen te bestuur.
Deur KI binne ‘n goed beplande teelprogram te gebruik, kan die produsent meer koeie vroeg in die dekseisoen diens en sodoende die kalfseisoen meer kompak hou. Die verbeterde kalfverspreiding wat hieruit kan volg, is ‘n verdere voordeel van KI.
Bronnelys
- https://www.beeca/fact-sheets/comparison-of-fixed-time-artificial-insemination-vs-natural-service-in-beef-cows-reproductive-efficiency-and-system-cost/
- Niel Tainton, Veld management in South Africa (2013). University of KZN Press







